Tìm hiểu cơn Tantrum ở trẻ và cách xử lý khi trẻ lên cơn Tantrum

Cơn hờn giận, ăn vạ của trẻ quả thực là một nỗi ám ảnh của nhiều bậc phụ huynh. Chúng thường mang lại cảm giác vô cùng khó chịu, ức chế thậm chí đôi khi khiến cha mẹ cũng mất kiểm soát theo.

Thực ra, sự bướng bỉnh và giận dữ (thuật ngữ tiếng Anh gọi là Tantrum) diễn ra khá thông thường ở trẻ nhỏ, nhất là các trẻ từ 1-3 tuổi. Nó chính là sự bùng bổ cảm xúc khi trẻ muốn, cần hoặc đang cố gắng làm một điều gì đó. Đôi khi điều này phát triển “quá đà” với những biểu hiện như trẻ nằm lăn lộn xuống đất, dậm chân, la hét, nôn mửa, gồng cứng người, đá đồ đạc, thậm chí là đánh cả cha mẹ. Các cha mẹ có con từ 1-3 tuổi chắc không còn lạ lẫm với hiện tượng này. Thực ra, tantrums là một phần tất yếu trong quá trình phát triển của trẻ. Đứa trẻ nào cũng trải qua hội chứng này. (Trong bài viết này, để đảm bảo tính chính xác về thông tin, chúng tôi xin sử dụng chính xác từ khoa học Tantrum cho hành vi ăn vạ ở trẻ – ND).

Vậy tantrum là gì? Vì sao lại có hiện tượng tantrum? Cha mẹ, thầy cô cần phải làm gì khi đối mặt với nó? Điều gì sẽ xảy ra với đứa trẻ khi cơn tantrum không được xử lý đúng cách? Chúng ta cùng tìm hiểu nhé.

Tantrum là gì?

Tantrum là hiện tượng khi trẻ mất kiểm soát về cảm xúc và hành vi của mình. Trẻ không thể bình tĩnh lại cũng như không thể suy nghĩ về những gì đang diễn ra. Điều này thật đáng sợ đối trẻ và có thể cũng thật đáng sợ đối với cả cha mẹ.

Khi chúng ta phản hồi với trẻ cảm xúc của chúng và nguyên nhân của các cảm xúc đó, trẻ sẽ dần học được các kỹ năng để quản lý được cảm xúc và hành vi của chính mình. Nhưng, không phải bất cứ lúc nào trẻ có cảm xúc mạnh mẽ đều là tantrum. Trẻ em đôi khi tỏ ra thách thức và cáu kỉnh, nhưng không có nghĩa là chúng đang bị mất kiểm soát.

Diễn biến của Tantrum

Theo GS. Potegal M., Đại học Minnesota, Hoa Kỳ, tantrum diễn ra với 5 cấp độ:

Cấp độ 1: Giận dữ
Trẻ la hét lớn tiếng, trút giận vào bản thân, những người khác hay đồ vật xung quanh. Việc này diễn ra trong thời gian khá ngắn, và chỉ kéo dài khi có ai đó tác động vào cảm xúc của trẻ.

Cấp độ 2: Giận dữ và buồn bã
Trẻ bắt đầu mếu máo và khóc, giãy giụa giảm dần. Thời gian diễn ra khá dài, chiếm 40% tổng thời gian tantrum.

Cấp độ 3: Đừng chạm tôi
Trẻ có biểu hiện phản kháng mạnh khi ai đó cố chạm hoặc dỗ dành bé. Thời gian diễn ra khá ngắn, chiếm 10% tổng thời gian tantrum.

Cấp độ 4: Tôi cần ôm
Trẻ có biểu hiện giảm những hành động thái quá, nhìn ngó xung quanh, cơn khóc có thể vẫn còn nhưng nín khóc khi nghe ai đó nói đến bé. Thời gian này cũng khá ngắn, khoảng 10%.

Cấp độ 5: Hết giận
Não trẻ nhỏ khó có thể mang cơn giận hơn một giờ đồng hồ bởi trẻ luôn trong trạng thái học hỏi cảm xúc. Nếu để ý sẽ thấy trẻ quên và chơi lại món đồ hoặc với bạn bè bình thường sau khi đã hết giận dữ.

Với các diễn biến này, bất cứ tác động nào lên cấp độ 1, 2 và 3 đều dẫn đến sự kéo dài cấp độ 2 (giận dữ và buồn bã) ở lần tantrum khác. Nếu tantrum cấp độ 2 đang diễn ra mà bố mẹ dụ dỗ, đánh lạc hướng, cho bánh kẹo hay đồ chơi để trẻ quên và hết giận (chuyển sang cấp độ 5) thì tantrum lần sau sẽ mãnh liệt hơn, bố mẹ càng khó khăn hơn trong việc chiều lòng trẻ.

Nguyên nhân của những cơn Tantrum

Một số người sử dụng thuật ngữ “temper tantrums” (tạm dịch là cơn thịnh nộ), sự tức giận và thất vọng của một cơn tantrum luôn xen lẫn với những cảm xúc khác. Đứa trẻ của bạn bạn có thể đang:
• Sợ hãi
• Ghen tị với anh chị em
• Thất vọng vì không đạt được điều chúng muốn.

Có thể có quá nhiều thứ đang diễn ra xung quanh làm trẻ bị rối, có thể trẻ đang bị đói, đang không khỏe hoặc mệt mỏi.

“TIME IN” khi cơn Tantrum xảy ra

Khi con bạn mất kiểm soát, chúng cần bạn ở lại với chúng và giúp chúng quản lý cảm xúc. Điều này được gọi là “time in”. Vì vậy, hãy ở cạnh và giúp con:
• Cảm thấy an toàn
• Cho trẻ thấy rằng những cảm xúc mạnh mẽ đó có thể kiểm soát được
• Xây dựng lòng tin ở trẻ. Trẻ học được rằng cho dù mọi thứ tồi tệ đến đâu bạn cũng sẽ không bỏ rơi chúng.

Khi một đứa trẻ nổi cơn thịnh nộ, chúng cần phải giải tỏa khỏi những cảm xúc manh mẽ một cách an toàn. Đứa trẻ của bạn cần bạn bình tĩnh bên cạnh chúng cho đến khi chúng có thể bình tĩnh lại. Hãy:
• Cho trẻ biết rằng bạn thấu hiểu cảm xúc của trẻ. Bạn có thể nói : “Mẹ có thể hiểu con buồn thế nào, con đang thực sự rất muốn món đồ chơi đó đúng không?”.
• Thể hiện sự tử tế trong từng lời nói hay hành vi của bạn. Nếu trẻ không để cho bạn ôm chúng, bạn hãy ở gần để trẻ luôn cảm thấy được an toàn và có thể kết nối với bạn ngay khi chúng sẵn sang.
• Nếu trẻ tự làm mình bị đau hoặc đánh, đá hay cắn người khác, bạn có thể nói với trẻ rằng: “Con có thể buồn, nhưng mẹ không để con làm đau mình hoặc đánh/đá/cắn người khác”.
• Trấn an trẻ rằng sự buồn bã này sẽ qua đi và con sẽ sớm cảm thấy bình tĩnh trở lại.
• Nếu cảm xúc của bạn vượt khỏi tầm kiểm soát, hãy nói với trẻ rằng bạn cần đi đâu đó một lúc, rằng bạn sẽ sớm quay lại để chăm sóc chúng. Hãy chắc chắn rằng trẻ được an toàn trong khoảng thoài gian đó và nhờ người khác ở lại với trẻ nếu có thể. Sau đó, hãy quay lại như bạn đã nói.

Tantrum là dấu hiệu cho thấy con bạn không kiểm soát nổi cảm xúc của mình. Chúng không phải là những đứa trẻ hư đốn, cũng không phải chúng đang cố gắng để kiểm soát bạn. Mà là chúng đang cầu khẩn sự giúp đỡ của bạn.

Những điều không nên làm khi trẻ lên cơn Tantrum

• Cố gắng giải thích cho trẻ. Trẻ không thể nghe những gì bạn nói khi chúng đang quá cảm xúc.
• Trừng phạt trẻ trong cơn giận dữ. Chúng không phải là đứa trẻ hư đốn, chúng chỉ đang không thể kiểm soát được cảm xúc của mình mà thôi.
• Lờ cơn ăn vạ của trẻ. Điều này có thể khiến con bạn sợ hãi vì chúng không biết phải làm gì nếu không có sự giúp đỡ của bạn
• Đe dọa bỏ đi và bỏ mặc trẻ, hoặc cười nhạo chúng. Điều này có thể làm cho trẻ thậm chí khó chịu hơn.

Hãy xem tantrum như một cơ hội để trẻ học tập cách giải quyết vấn đề một cách dễ dàng hơn

Sau cơn Tantrum

Trẻ cần cảm thấy được thấu hiểu trước khi có sự tiến bộ hay sự học hỏi từ những trải nghiệm của mình. Khi cả bạn và trẻ đều đã bình tĩnh, hãy nhắc lại một lần nữa rằng bạn yêu chúng như thế nào trước khi giúp chúng học hỏi từ những gì đã xảy ra.

Xử lý cảm xúc

Cần có nhiều những cuộc trò chuyện về cảm xúc và giúp trẻ hiểu rằng tất cả các cảm xúc đó đều rất bình thường. Chúng ta thấy một đứa trẻ thể hiện sự tức giận hoặc bực bội nhưng bên dưới lớp cảm xúc đó, chúng có thể đang cảm thấy sợ hãi, ghen tị hay thất vọng. Điều quan trọng là giúp trẻ gọi tên những cảm xúc đó để trẻ nhận biết những cảm xúc khác nhau đó là gì.

Ví dụ: nếu con bạn buồn, bạn có thể nói:
• Con có vẻ đang rất tức giận đấy. Con có thể nói với mẹ có việc gì không?
• Con thật sự rất muốn món đồ chơi đó phải không. Con chắc phải thất vọng lắm đấy!
• Mẹ nghĩ con có nỗi buồn gì đó phải không. Nói với mẹ nếu con muốn mẹ ôm con nhé.
• Để cho trẻ thể hiện cơn tức giận một cách sáng tạo: “Giờ con cho mẹ thấy con đã tức giận như thế nào nhé. Đây là giấy và bút chì. Ồ, mẹ thấy những vòng tròn thật lớn chứng tỏ con đã thực sự rất tức giận đấy.”
• Đối với trẻ trên 3 tuổi, bạn có thể thiết lập một nơi gọi là “góc bình tĩnh” là nơi và trẻ có thế sử dụng khi trẻ thấy buồn. Góc bình tĩnh có thể là một chiếc lều với vài chiếc gối hoặc những đồ vật mà trẻ yêu thích. Nó cũng có thể là một góc để sẵn đồ chơi xe lửa. Bạn có thể hỏi xem liệu trẻ có muốn đến góc bình tĩnh của trẻ hay không.
Điều này khác với việc bảo trẻ bình tĩnh bằng việc time out. Trẻ có thể ra ngoài bất cứ khi nào khi trẻ thấy bình tĩnh hơn. Nếu trẻ rời đi khi vẫn còn cáu giận, bạn hãy nhẹ nhàng nói với trẻ rằng :”Trông con vẫn cần bình tĩnh đấy, con có thể quay lại lều khi con sẵn sàng nhé”.

Một điều dễ nhận thấy ở trẻ đó là chúng rất nhanh chóng quên đi sự giận dữ hay buồn bã để trở lại cảm xúc vui vẻ vốn có. Người lớn cũng cần nhanh chóng bỏ qua và không để điều này làm phiền trẻ cả ngày bằng việc nhắc đi nhắc lại về sự việc đó. Và khi trẻ đã biết lỗi, đã sửa sai thì mọi người cũng cần bỏ qua lỗi lầm của trẻ.

Khi con bạn buồn, có thể chúng muốn bạn ôm chúng cho đến khi chúng nín khóc. Việc không làm ngơ trước những cảm xúc mạnh mẽ của trẻ là điều rất quan trọng. Những cảm xúc đó không mất đi. Chúng chỉ nguôi ngoai và có thể xuất hiện lại theo những cách khác nhau và khó để đối phó. Con bạn có thể trở nên thu mình, than vãn, lo lắng hoặc trở nên bướng bỉnh. Chúng có thể hình thành những thói quen như căn móng tay, lắc chân hoặc xoắn tóc để thử hoặc để trấn át những cảm xúc bị dồn nén. Chúng cũng có thể hình thành cảm giác sợ hãi với các cảm xúc của mình và khó nhận biết cảm xúc thực sự của bản thân cả khi về già.

Làm rõ nguyên nhân cơn Tantrum

Điều này không có nghĩa là nhượng bộ cho những gì con bạn muốn. Điều này đơn giản là giúp chúng học được cách giải quyết vấn đề và đối mặt với sự thay đổi, sự thất vọng và bực bội. Nó giúp người lớn nhìn nhận được điều gì đang xảy ra dưới góc nhìn của trẻ và thực sự thấu hiểu nguyên nhân của cơn khó chịu ở trẻ. Ví dụ, bạn có thể nghĩ rằng trẻ không thích loại thức ăn mà bạn đưa cho chúng khi chúng tức giận ném thức ăn xuống sàn. Nhưng nếu quan sát kỹ hơn, điều này có thể đến từ việc bạn đã đưa cho chúng một cái bát hoặc một cái thìa khác. Hoặc bạn đã đặt một loại thức ăn mới vào bát và trẻ sợ hãi vì không biết đó là cái gì.

Ngăn ngừa Tantrum ở trẻ

Bất kể bạn làm gì, một số cơn giận dữ chắc chắn sẽ xảy ra. Tuy nhiên, có những điều bạn có thể làm để giữ chúng ở mức tối thiểu.

1.Tìm hiểu các kích hoạt
Trong cơn thịnh nộ, con bạn bị mất kiểm soát cảm xúc. Chúng có thể bám lấy chân tay bạn, mếu máo, hành động thiếu kiểm soát, rất khó tính và cố chấp. Chúng có thể làm những hành động dại dột hoặc bị kích thích quá mức.

Bạn nên có một quyển nhật ký và ghi chú lại những gì đã diễn ra mỗi khi cơn tantrum đến, ví dụ như: thời gian trong ngày, những gì bạn đã làm, những gì con bạn làm.
Nếu có sự lặp lại, hãy tìm ra cách gì đó để ngăn chặn cơn tantrum đó. Ví dụ, nếu cơn tantrum luôn xảy ra quanh thời điểm ăn tối, hãy thử cho trẻ được ăn tối sớm hơn, tắm cho trẻ vào trước bữa ăn, để trẻ được tham gia giúp bạn chuẩn bị bữa ăn, hoặc dành cho chúng một khoảng thời gian riêng vào thời điểm này trong ngày.

Hãy cố găng tìm ra điều gì đang làm cho trẻ khó chịu. Đó có thể là một cái gì đó dường như rất vụn vặt với bạn nhưng có thể rất nghiêm trọng đối với một đứa trẻ. Nếu đó là thứ xuất hiện khi trẻ ở cao trào của sự căng thẳng hoặc thất vọng.

Có phải con bạn đang:
• Cần bạn chú ý đến?
• Mệt mỏi, đói hoặc không được khỏe?
• Bực bội vì không thể có thứ gì hoặc không được làm điều gì đó?
• Bị ảnh hưởng bởi những căng thẳng khác – phải chăm em, mẹ mới sinh em bé, bố mẹ căng thẳng hoặc đánh nhau?
• Cảm thấy khó chịu khi phải nghe suốt những mệnh lệnh như “con không được…”, “con có dừng ngay không thì bảo”.

Việc đều đặn dành thời gian 1-1 với con có thể giảm cường độ những cơn tantrum ở trẻ.
• Dành thời gian 1-1 với con bạn mỗi ngày và dành sự chú ý trọn vẹn cho con. Dù đó chỉ là những khoảng thời gian chỉ 15 phút thôi nhưng nó lại rất quan trọng. Gạt qua một bên tất cả các công việc nhà, các thiết bị công nghệ. Đừng để bị làm phiền bởi những cuộc trò chuyện hay tin nhắn từ điện thoại. Nếu con bạn cảm thấy bạn quá bận rộn, chúng sẽ cố gắng lấy sự chú ý của bạn bằng những cách khác.
• Bố trí nhiều không gian để trẻ di chuyển và khám phá. Chơi với trẻ và làm theo sự dẫn dắt của trẻ – đây là cách rất tốt để bạn học hỏi cách mà trẻ nhìn nhận mọi thứ.
• Lưu lại và nói với trẻ về những điều tốt đẹp về trẻ làm bạn thích thú và những việc tốt mà chúng làm.
• Nói những điều bạn muốn về trẻ theo một cách tích cực. Ví dụ, thay vì nói “Con cất đồ chơi đi”, hãy nói: “Để mẹ xem con sẽ cất đồ chơi nhanh cỡ nào nhé.”
Hãy nghĩ về những căng thẳng trong cuộc sống của trẻ và cố gắng tìm cách hạn chế chúng.

2.Lên sẵn kế hoạch
Việc lập kế hoạch trước sẽ giúp hạn chế xảy ra các cơn tantrum. Hãy lưu ý đến nhu cầu của cả bạn và con bạn.
• Đi chơi sau khi trẻ đã được ăn và ngủ, không đi chơi khi trẻ đang đói hoặc mệt.
• Đánh lạc hướng trẻ – “Con nhìn xem mẹ có gì này”
• Đưa những vật trẻ không được phép đụng đến ra khỏi tầm mắt.
• Cố gắng lên sẵn lịch trình. Điều này giúp trẻ có cảm giác an toàn và mọi thứ được kiểm soát. Đôi khi sự thay đổi trong lịch trình là nguyên nhân gây ra tantrum.

3.Hãy linh hoạt
Sự linh hoạt là cực kỳ quan trọng khi con bạn tỏ ra khó khăn trong việc giải quyết vấn đề
• Nếu một ngày, bạn có thể nhìn thấy rằng “à, đây là một trong những ngày như thế”, hãy quên tất cả nhưng gì bạn đã lên kế hoạch từ trước và làm điều gì đó mà con bạn cảm thấy thoải mái. Bỏ ra một chút thời gian đầu ngày có thể giúp bạn tiết kiệm rất nhiều thời gian và căng thẳng trong cả ngày hôm đó.
• Nếu bạn nhận thấy hôm nay là một ngày “khó ở” với con bạn, hãy dành thời gian thư giãn với con. Hãy ngồi xuống và kết nối với con bạn.

Những việc bạn có thể làm:
•Đi bộ quanh công viên hoặc quanh chỗ ở
•Ngồi xuống cùng xem chung một DVD nhẹ nhàng, yên tĩnh.
•Hát và khiêu vũ cùng nhau
•Kể cho con nghe một câu chuyện hoặc đọc một quyển sách.
•Giúp trẻ cảm thấy tự chủ
Trẻ mới biết đi luôn muốn học để tự làm tất cả mọi thứ để chúng cảm thấy mình tự lập hơn. Chúng thích cảm giác liên quan và có khả năng làm tất cả mọi thứ mà không cần sự giúp dỡ của người khác. Việc để trẻ có cảm giác kiểm soát mọi thứ và cho chúng được thực hành các kỹ năng mà chúng mong muốn sẽ góp phần tránh được những cuộc đấu tranh quyền lực cũng như các cơn tantrum.

Tác dụng của những hành động trên:
•Bình tĩnh và nhẫn nại khi trẻ muốn làm điều gì đó theo cách của riêng chúng. Việc này có thể mất thêm chút ít thời gian, tuy nhiên nó sẽ tiết kiệm được nhiều thời gian hơn là việc cố gắng trấn tĩnh một đứa trẻ khi chúng buồn bã.
•Nói với trẻ rằng bạn hiểu được trẻ cảm thấy thế nào khi chúng bắt đầu rơi vào tình trạng buồn chán.
•Thông báo với trẻ về những thay đổi sắp xảy tới. Ví dụ, khi đi công viên và đến giờ về, bạn nên nói với trẻ rằng “Con yêu, chúng ta cần phải về rồi. Con muốn chơi gì trong 5 phút cuối này nào?”
•Để cho con của bạn cảm thấy rằng chúng là người ra quyết định ngay cả khi không có sự lựa chọn nào. Ví dụ, khi bạn muốn tắt Ti vi, ban có thể nói “Chúng ta cần tắt tivi khi chương trình kết thúc. Con muốn tự tắt hay muốn mẹ tắt hộ con nào?”. Bạn vẫn là người quyết định, nhưng hãy để trẻ chọn cách nó diễn ra như thế nào, điều đó giúp cả hai đều đạt được mục đích.
•Càng cảm thấy có thể kiểm soát và có khả năng làm mọi việc bao nhiêu, trẻ sẽ càng trở nên bình tĩnh bấy nhiêu.

Xử lý khi trẻ Tantrum ở nơi công cộng

Nhiều trường hợp, cơn ăn vạ của trẻ diễn ra trong các cửa hàng, điều này càng làm sự việc căng thẳng hơn. Bố mẹ thường cảm thấy xấu hổ và lo ngại việc người xung quanh đánh giá về mình.

Vì vậy, nếu bạn đưa trẻ đi mua sắm:
•Hãy làm nó thật nhanh – tạo ra một danh mục những thứ cần mua nếu điều đó giúp cho việc mua sắm trở nên nhanh chóng hơn.
•Cần chắc chắn trẻ không bị mệt và đã đi vệ sinh ở nhà.
•Mang thêm một vài đồ ăn nhẹ cho trẻ.
•Đừng nói chuyện quá lâu với người khác – trẻ sẽ dễ cảm thấy chán và sốt ruột.
•Để trẻ giúp bạn lấy những thứ ở kệ thấp.
•Thưởng cho trẻ một thứ đồ uống hoặc cho trẻ chơi một lúc trong công viên.

Khi trẻ bắt đầu cơn tantrum, bạn cần đủ kiên quyết để từ bỏ giỏ hàng đang mua dở và đưa trẻ ra xe hoặc một nơi nào đó yên tĩnh cho đến khi trẻ bình tĩnh lại. Khi trẻ đã bình tĩnh và giải quyết được vấn đề, hãy nói cho trẻ biết rằng bạn rất tự hào vì trẻ đã giải quyết vấn đề rất tốt.

Với trẻ lớn hơn
Hầu hết hiện tượng tantrum sẽ biến mất khi trẻ ở độ tuổi đến trường. Nếu trẻ ở tuổi này vẫn còn những cơn tantrum thì có nghĩa là đã có điều gì đó tồi tệ xảy ra với trẻ. Điều đó có thể là:
•Trẻ bị căng thẳng vì không giải quyết được công việc ở trường lớp hoặc với bạn bè.
•Các vấn đề từ gia đình như bố mẹ đánh nhau, bố mẹ chia tay nhau
•Các vấn đề về sức khỏe

Khi cảm xúc của trẻ bắt đầu dồn nén, hãy khuyến khích trẻ dành chút thời gian yên tĩnh cho đến khi trẻ cảm thấy bình tĩnh trở lại. Bạn có thể ở bên trẻ, hoặc không, hãy giúp trẻ điều chúng mong muốn. Khi cả hai đều đã bình tĩnh trở lại, hãy nói chuyện về những điều đã khiến trẻ khó chịu và xem xét cách mà chúng có thể giải quyết sự khó chịu đó.

Khi đứa trẻ của bạn có hàng loạt các cơn tantrum mà bạn không thể nào tìm ra nguyên nhân, bạn có thể cần phải tìm đến với các chuyên gia sức khỏe.

Việc đối phó với những cơn tantrum ở trẻ có thể rất căng thẳng. Vì vậy bố mẹ cần rèn luyện để trở nên mạnh mẽ hơn, thông thái hơn và luôn ân cần tử tế khi cơn tantrum xảy ra nhé!

Dịch và tổng hợp bởi Nga Giang – Viện Giáo dục Montessori Việt Nam MIV

0 0 vote
Đánh giá bài viết
Subscribe
Notify of
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments